Dokładny moment pojawienia się pierwszych budowli na terenie dzisiejszego zamku nie jest znany; powszechnie uważa się jednak, że pierwsze umocnione konstrukcje powstały tu w okresie Muromachi, gdy ziemie te znajdowały się pod kontrolą klanu Shibata.
Najprawdopodobniej w granicach przyszłego miasta Shibata znajdowały się ufortyfikowane budynki administracyjne oraz główna rezydencja klanu, natomiast główna baza wojskowa mieściła się w pobliskim zamku Izumino. Klan Shibata wywodził się od Sasaki Moritsuny, jednego z wpływowych sprzymierzeńców pierwszego sioguna, Minamoto no Yoritomo (1147–1199). W nagrodę za udział w stłumieniu rebelii w prowincji Echigo Moritsuna otrzymał ziemie na północy prowincji, a jego potomkowie stali się założycielami lokalnych klanów Shibata, Nakajō i Takemata. W okresie Muromachi gubernatorami prowincji byli przedstawiciele klanu Uesugi, jednak ich siedziba znajdowała się na południu, co pozwalało północnym klanom zachować pewien stopień niezależności. Sytuacja uległa zmianie w okresie Sengoku Jidai, kiedy słynny dowódca Uesugi Kenshin zjednoczył południowe Echigo pod swoją władzą i rozpoczął ekspansję na północ. W wyniku tej kampanii wielu północnych daimyō uznało zwierzchnictwo klanu Uesugi. Przywódca klanu Shibata, Shibata Nagaatsu (1538–1580), został jednym z siedmiu najbliższych generałów Kenshina i walczył u jego boku w licznych bitwach. Po śmierci Uesugi Kenshina w 1578 roku w klanie Uesugi wybuchła wojna domowa o sukcesję.
Shibata początkowo poparli Uesugi Kagekatsu (1556–1623), lecz później weszli z nim w konflikt zbrojny, sprzymierzając się z Odą Nobunagą. Nowy przywódca klanu Shibata, Shibata Shigeie (1547–1587), opanował tereny wokół dzisiejszego miasta Niigata i wzniósł zamek Niigata na wybrzeżu Morza Japońskiego. Po śmierci Ody Nobunagi w 1582 roku klan Uesugi zbliżył się do nowego faktycznego władcy Japonii, Toyotomiego Hideyoshiego. W 1586 roku Kagekatsu uzyskał od Hideyoshiego zgodę na rozprawę z dawnym wrogiem i do 1587 roku całkowicie przejął ziemie Shibata. Shigeie poprowadził ostatni desperacki atak na wojska Uesugi, dysponując jedynie 700 pozostałymi wojownikami, i po śmierci wszystkich towarzyszy popełnił seppuku na polu bitwy. Uesugi utrzymywali kontrolę nad tymi ziemiami do 1598 roku, kiedy na rozkaz Hideyoshiego zostali przeniesieni do zamku Aizu-Wakamatsu. Północne ziemie Echigo zostały podzielone pomiędzy wasali Hideyoshiego, a okolice Shibata przeszły pod władzę Mizoguchi Hidekatsu (1548–1610).
Po zwycięstwie Tokugawy Ieyasu w kampanii Sekigahara w 1600 roku prawa Hidekatsu do tych posiadłości zostały potwierdzone, ponieważ pomógł on stłumić bunt w Echigo, wywołany przez Uesugi Kagekatsu. Pomimo tego, że klan Mizoguchi zaliczano do tozama-daimyō, czyli „zewnętrznych panów”, nie został on przeniesiony do innych regionów i sprawował władzę nad zamkiem oraz domeną Shibata przez dwanaście pokoleń aż do początku epoki Meiji. W 1873 roku, zgodnie z edyktem nowego rządu Meiji, większość zabudowań zamkowych została rozebrana. Do 1945 roku teren zamku był wykorzystywany przez Cesarską Armię Japońską, a od 1953 roku część obszaru zajmuje baza Japońskich Sił Samoobrony, zamknięta dla zwiedzających. Główne budynki zamku Shibata wzniesiono już w 1598 roku, jednak prace budowlane trwały ponad pięćdziesiąt lat i kompleks został w pełni ukończony dopiero w 1654 roku za czasów trzeciego daimyō domeny Shibata, Mizoguchi Nobunao.
Główne podzamcze, honmaru, miało kształt pięciokąta o bokach długości około 100 metrów i było chronione wałem ziemnym (dorui), z kamiennymi murami (ishigaki) od strony południowej i zachodniej, zwieńczonymi tynkowanymi ścianami (dobei); całość otaczała szeroka fosa wypełniona wodą (mizubori). Uważa się, że kształt honmaru nawiązywał do granic dawnej ufortyfikowanej rezydencji klanu Shibata. Drugie podzamcze, ninomaru, miało kształt trójkąta i było podobnie chronione wałami, tynkowanymi ścianami oraz fosą z wodą. Trzecie podzamcze, sannomaru, przylegało do ninomaru od południa i posiadało analogiczny system obronny. Cały kompleks zamkowy miał wymiary około 500 metrów długości i 200 metrów szerokości. Łącznie zamek posiadał 11 wież i pięć bram, a zamiast klasycznego donżonu wykorzystywano trzykondygnacyjną wieżę narożną położoną w głównym podzamczu. Spośród szesnastu głównych budowli zamku do naszych czasów przetrwały jedynie dwie.
Główna brama Otemon zachowała się od czasu swojej przebudowy w 1732 roku. Dwukondygnacyjna wieża narożna Sumi-yagura pierwotnie znajdowała się w drugim podzamczu i została wzniesiona po pożarze z 1668 roku, który zniszczył większość pierwotnej zabudowy zamku; w XX wieku przeniesiono ją na obecne miejsce w obrębie dawnego honmaru. Obie zachowane budowle posiadają status narodowego zabytku jako „Ważna Własność Kulturowa”. Zachowały się również fragmenty wałów ziemnych, murów kamiennych oraz niewielki odcinek fosy z wodą. W 2004 roku odbudowano dwukondygnacyjną wieżę Tatsumi-yagura oraz trzykondygnacyjną wieżę Sangai-yagura, pełniącą funkcję donżonu. Wieże te zrekonstruowano na podstawie zachowanych fotografii, wykonano z drewna i wzniesiono z użyciem autentycznych technologii, co czyni je jednym z nielicznych w kraju przykładów właściwego podejścia do rekonstrukcji japońskich zamków.
Wieża Sangai-yagura wyróżnia się unikalnym w skali Japonii projektem: kalenica jej dachu ma kształt litery „T”, dzięki czemu na końcach belek umieszczono aż trzy figury shachihoko. Ponieważ znaczna część zamku znajduje się obecnie na terenie bazy Sił Samoobrony, dostęp zwiedzających do odbudowanej wieży Sangai-yagura jest zamknięty. Wojsko utworzyło muzeum przy wejściu do bazy, gdzie prezentowana jest m.in. historia zamku. W 2006 roku zamek Shibata został wpisany na listę „100 Wybitnych Zamków Japonii”. W mieście zamkowym (jōkamachi) zachowało się kilka rezydencji samurajskich oraz domów ashigaru z okresu Edo.
Zobacz także
-
Zamek Sawajama
W okresie Kamakura Sabo Tokitsuna, szósty syn Sasaki Sadatsuny, zbudował fort na górze Sawayama. Fort ten zajmował strategicznie ważne położenie, ponieważ umożliwiał kontrolę ruchu na ważnym szlaku Tōsandō, który później stał się znany jako Nakasendō. Droga ta łączyła stolicę Kioto ze wschodnimi regionami kraju. Ze względu na swoje położenie umocnienie miało duże znaczenie militarne i w czasach wojen domowych wielokrotnie stawało się miejscem zaciekłych walk.
-
Zamek Nadzima
Uważa się, że pierwsze budowle w tym miejscu zostały wzniesione przez Tachibana Akitoshi (?-1568), głowę klanu Tachibana, bocznej linii rodu Ōtomo, jako pomocnicze fortyfikacje zamku Tachibanayama. W 1587 roku Toyotomi Hideyoshi przejął kontrolę nad wyspą Kyushu i nadał prowincję Chikuzen Kobayakawa Takakage, jednemu z głównych wasali klanu Mori. Takakage rozpoczął w 1588 roku budowę nowego zamku na miejscu istniejących umocnień. Dokładna data ukończenia nie jest znana, jednak w chwili rozpoczęcia inwazji na Koreę w 1592 roku zamek był już gotowy, gdyż źródła odnotowują, że Toyotomi Hideyoshi zatrzymał się tam na noc w drodze do zamku Hizen Nagoya, który pełnił funkcję głównej kwatery sił inwazyjnych.
-
Zamek Kubota
Za założyciela zamku uważa się Satake Yoshinobu (1570–1633). Yoshinobu był jednym z sześciu wielkich generałów Toyotomi Hideyoshi. W czasie kampanii pod Odawarą w 1590 roku brał udział w oblężeniu zamku Oshi pod dowództwem Ishida Mitsunari, z którym utrzymywał dobre relacje.
-
Zamek Kavanoe
Zamek Kawanoe znajduje się na niewielkim wzgórzu Wasi-yama w pobliżu strefy portowej dzielnicy Kawanoe w mieście Shikokuchuo, zajmując centralne położenie na północnym wybrzeżu wyspy Shikoku. Kawanoe był również znany jako zamek Butsuden. Termin „butsuden” w Japonii oznacza sale świątynne, dlatego uważa się, że przed wybudowaniem zamku w tym miejscu znajdowała się świątynia buddyjska. Ze względu na swoje położenie na styku czterech prowincji wyspy Shikoku Kawanoe miał duże znaczenie strategiczne i wielokrotnie stawał się celem ataków rywalizujących sił dążących do przejęcia militarnej kontroli nad regionem.
-
Zamek Yokote
Za założycieli zamku uważa się ród Onodera. Onodera byli pierwotnie niewielkim rodem z prowincji Shimotsuke i służyli Minamoto no Yoritomo (1147–1199), założycielowi pierwszego siogunatu. W walkach przeciwko rodowi Fujiwara z gałęzi Ōshū wyróżnili się i zostali nagrodzeni ziemiami w okolicach Yokote. Około XIV wieku Onodera przenieśli swoją stałą siedzibę do Yokote. Ich pierwotną twierdzą był zamek Numadate, lecz po serii starć z potężnym rodem Nambu przenieśli swoją bazę na miejsce dzisiejszego zamku Yokote. Prawdopodobnie właśnie wtedy powstały pierwsze umocnienia.
-
Zamek Wakayama
Zamek Wakayama został zbudowany w 1585 roku, kiedy Toyotomi Hideyoshi nakazał swojemu bratu przyrodniemu ze strony matki, Hashibie (Toyotomi) Hidenadze, wzniesienie zamku na miejscu niedawno zdobytego zamku Ota. Celem tej budowy było zapewnienie kontroli nad równie niedawno podbitą prowincją Kii. Zgodnie z już ugruntowaną tradycją Hidenaga powierzył projekt swojemu ekspertowi od budowy zamków — Todo Takatorze. Takatora bardzo dokładnie skontrolował miejsce przyszłego zamku, osobiście sporządził kilka projektów, stworzył model planowanego zamku i brał udział w pracach wytyczania terenu (nawabari). Do budowy zaangażował ponad 10 tysięcy robotników i ukończył projekt na wielką skalę w ciągu jednego roku, co jak na tamte czasy uważano za wyjątkowo szybkie.
-
Zamek Toyama
Zamek Toyama znajduje się niemal w samym centrum dawnej prowincji Etchū i jest otoczony rozległą równiną z dużą liczbą rzek. Pierwszy zamek nad brzegiem rzeki Jinzu został zbudowany w 1543 roku przez Jimbo Nagamoto. Klan Jimbo był wasalem klanu Hatakeyama i zarządzał zachodnią częścią prowincji Etchū. Wschodnia część prowincji należała do ich rywali, klanu Shiina, którzy również byli wasalami Hatakeyama. Od XV wieku wpływy starego klanu Hatakeyama zaczęły stopniowo słabnąć, dlatego Jimbo i Shiina prowadzili nieustanne wojny o kontrolę nad prowincją. W tym czasie siły ruchu Ikkō-ikki okresowo interweniowały, pomagając raz jednej stronie, raz drugiej.
-
Zamek Takada
W okresie Sengoku ziemie, na których później powstał zamek Takada, należały do prowincji Echigo i znajdowały się pod kontrolą klanu Uesugi.
