Dokładny moment pojawienia się pierwszych budowli na terenie dzisiejszego zamku nie jest znany; powszechnie uważa się jednak, że pierwsze umocnione konstrukcje powstały tu w okresie Muromachi, gdy ziemie te znajdowały się pod kontrolą klanu Shibata.
Najprawdopodobniej w granicach przyszłego miasta Shibata znajdowały się ufortyfikowane budynki administracyjne oraz główna rezydencja klanu, natomiast główna baza wojskowa mieściła się w pobliskim zamku Izumino. Klan Shibata wywodził się od Sasaki Moritsuny, jednego z wpływowych sprzymierzeńców pierwszego sioguna, Minamoto no Yoritomo (1147–1199). W nagrodę za udział w stłumieniu rebelii w prowincji Echigo Moritsuna otrzymał ziemie na północy prowincji, a jego potomkowie stali się założycielami lokalnych klanów Shibata, Nakajō i Takemata. W okresie Muromachi gubernatorami prowincji byli przedstawiciele klanu Uesugi, jednak ich siedziba znajdowała się na południu, co pozwalało północnym klanom zachować pewien stopień niezależności. Sytuacja uległa zmianie w okresie Sengoku Jidai, kiedy słynny dowódca Uesugi Kenshin zjednoczył południowe Echigo pod swoją władzą i rozpoczął ekspansję na północ. W wyniku tej kampanii wielu północnych daimyō uznało zwierzchnictwo klanu Uesugi. Przywódca klanu Shibata, Shibata Nagaatsu (1538–1580), został jednym z siedmiu najbliższych generałów Kenshina i walczył u jego boku w licznych bitwach. Po śmierci Uesugi Kenshina w 1578 roku w klanie Uesugi wybuchła wojna domowa o sukcesję.
Shibata początkowo poparli Uesugi Kagekatsu (1556–1623), lecz później weszli z nim w konflikt zbrojny, sprzymierzając się z Odą Nobunagą. Nowy przywódca klanu Shibata, Shibata Shigeie (1547–1587), opanował tereny wokół dzisiejszego miasta Niigata i wzniósł zamek Niigata na wybrzeżu Morza Japońskiego. Po śmierci Ody Nobunagi w 1582 roku klan Uesugi zbliżył się do nowego faktycznego władcy Japonii, Toyotomiego Hideyoshiego. W 1586 roku Kagekatsu uzyskał od Hideyoshiego zgodę na rozprawę z dawnym wrogiem i do 1587 roku całkowicie przejął ziemie Shibata. Shigeie poprowadził ostatni desperacki atak na wojska Uesugi, dysponując jedynie 700 pozostałymi wojownikami, i po śmierci wszystkich towarzyszy popełnił seppuku na polu bitwy. Uesugi utrzymywali kontrolę nad tymi ziemiami do 1598 roku, kiedy na rozkaz Hideyoshiego zostali przeniesieni do zamku Aizu-Wakamatsu. Północne ziemie Echigo zostały podzielone pomiędzy wasali Hideyoshiego, a okolice Shibata przeszły pod władzę Mizoguchi Hidekatsu (1548–1610).
Po zwycięstwie Tokugawy Ieyasu w kampanii Sekigahara w 1600 roku prawa Hidekatsu do tych posiadłości zostały potwierdzone, ponieważ pomógł on stłumić bunt w Echigo, wywołany przez Uesugi Kagekatsu. Pomimo tego, że klan Mizoguchi zaliczano do tozama-daimyō, czyli „zewnętrznych panów”, nie został on przeniesiony do innych regionów i sprawował władzę nad zamkiem oraz domeną Shibata przez dwanaście pokoleń aż do początku epoki Meiji. W 1873 roku, zgodnie z edyktem nowego rządu Meiji, większość zabudowań zamkowych została rozebrana. Do 1945 roku teren zamku był wykorzystywany przez Cesarską Armię Japońską, a od 1953 roku część obszaru zajmuje baza Japońskich Sił Samoobrony, zamknięta dla zwiedzających. Główne budynki zamku Shibata wzniesiono już w 1598 roku, jednak prace budowlane trwały ponad pięćdziesiąt lat i kompleks został w pełni ukończony dopiero w 1654 roku za czasów trzeciego daimyō domeny Shibata, Mizoguchi Nobunao.
Główne podzamcze, honmaru, miało kształt pięciokąta o bokach długości około 100 metrów i było chronione wałem ziemnym (dorui), z kamiennymi murami (ishigaki) od strony południowej i zachodniej, zwieńczonymi tynkowanymi ścianami (dobei); całość otaczała szeroka fosa wypełniona wodą (mizubori). Uważa się, że kształt honmaru nawiązywał do granic dawnej ufortyfikowanej rezydencji klanu Shibata. Drugie podzamcze, ninomaru, miało kształt trójkąta i było podobnie chronione wałami, tynkowanymi ścianami oraz fosą z wodą. Trzecie podzamcze, sannomaru, przylegało do ninomaru od południa i posiadało analogiczny system obronny. Cały kompleks zamkowy miał wymiary około 500 metrów długości i 200 metrów szerokości. Łącznie zamek posiadał 11 wież i pięć bram, a zamiast klasycznego donżonu wykorzystywano trzykondygnacyjną wieżę narożną położoną w głównym podzamczu. Spośród szesnastu głównych budowli zamku do naszych czasów przetrwały jedynie dwie.
Główna brama Otemon zachowała się od czasu swojej przebudowy w 1732 roku. Dwukondygnacyjna wieża narożna Sumi-yagura pierwotnie znajdowała się w drugim podzamczu i została wzniesiona po pożarze z 1668 roku, który zniszczył większość pierwotnej zabudowy zamku; w XX wieku przeniesiono ją na obecne miejsce w obrębie dawnego honmaru. Obie zachowane budowle posiadają status narodowego zabytku jako „Ważna Własność Kulturowa”. Zachowały się również fragmenty wałów ziemnych, murów kamiennych oraz niewielki odcinek fosy z wodą. W 2004 roku odbudowano dwukondygnacyjną wieżę Tatsumi-yagura oraz trzykondygnacyjną wieżę Sangai-yagura, pełniącą funkcję donżonu. Wieże te zrekonstruowano na podstawie zachowanych fotografii, wykonano z drewna i wzniesiono z użyciem autentycznych technologii, co czyni je jednym z nielicznych w kraju przykładów właściwego podejścia do rekonstrukcji japońskich zamków.
Wieża Sangai-yagura wyróżnia się unikalnym w skali Japonii projektem: kalenica jej dachu ma kształt litery „T”, dzięki czemu na końcach belek umieszczono aż trzy figury shachihoko. Ponieważ znaczna część zamku znajduje się obecnie na terenie bazy Sił Samoobrony, dostęp zwiedzających do odbudowanej wieży Sangai-yagura jest zamknięty. Wojsko utworzyło muzeum przy wejściu do bazy, gdzie prezentowana jest m.in. historia zamku. W 2006 roku zamek Shibata został wpisany na listę „100 Wybitnych Zamków Japonii”. W mieście zamkowym (jōkamachi) zachowało się kilka rezydencji samurajskich oraz domów ashigaru z okresu Edo.
Zobacz także
-
Zamek Amagasaki
Za rok założenia zamku Amagasaki tradycyjnie uznaje się 1617, kiedy Toda Ujikané wzniósł tu swój zamek, który stał się administracyjnym centrum domeny Amagasaki. Jednak już w okresie Sengoku na tym miejscu istniała twierdza zbudowana przez ród Hosokawa. Po upadku zamku Itami w 1579 roku Araki Murashige — dawny wasal Ody Nobunagi, który zbuntował się przeciwko niemu — schronił się w tym wcześniejszym zamku.
-
Zamek w Hiroszimie
Mōri Terumoto (1553–1625) był wnukiem i prawowitym spadkobiercą słynnego Mōri Motonariego. Gdy w 1571 roku stanął na czele klanu Mōri, odziedziczył rozległe terytoria obejmujące znaczną część regionów San’in i San’yō w zachodniej części wyspy Honsiu. Ponadto klan Mōri dysponował największą i najbardziej zaawansowaną technologicznie flotą morską swoich czasów.
-
Zamek Fukuyama
Po klęsce stronników Toyotomiego Hideyoriego w kampaniach osakijskich z lat 1614–1615 w Japonii nadal istniało wiele rodów, których lojalność wobec siogunatu Tokugawa nie była pełna, zwłaszcza w zachodnim regionie Chūgoku. Mizuno Katsunari (1564–1651), kuzyn Tokugawy Ieyasu, stał się pierwszym z bliskich domowi Tokugawa panów feudalnych, tzw. fudai daimyō, przeniesionym do tego strategicznie ważnego obszaru.
-
Zamek Tiba
Za założyciela klanu Chiba uważa się Chiba Tsunesige (1083–1180), który w 1126 roku przeniósł swoją siedzibę do rejonu Inohana i wzniósł tam silnie ufortyfikowaną warownię. Choć sam Tsunesige pochodził z klanu Taira, ród Chiba później poparł Minamoto no Yoritomo, przyszłego twórcę pierwszego siogunatu.
-
Zamek Shibata
Dokładny moment pojawienia się pierwszych budowli na terenie dzisiejszego zamku nie jest znany; powszechnie uważa się jednak, że pierwsze umocnione konstrukcje powstały tu w okresie Muromachi, gdy ziemie te znajdowały się pod kontrolą klanu Shibata.
-
Zamek Okayama
Według różnych przekazów najwcześniejsze fortyfikacje na terenie dzisiejszego zamku Okayama powstały już w XIV wieku i zostały wzniesione przez ród Nawa. Rzeka Asahigawa była wykorzystywana jako naturalna przeszkoda obronna, chroniąca jedną ze stron umocnień.
Na początku XVI wieku ród Kanamitsu zbudował tu nowy zamek, który wówczas nosił nazwę Ishiyama. W 1573 roku przeszedł on pod kontrolę rodu Ukita, po czym Ukita Naoie (1529–1582) rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę przebudowę. Nie zdążył jej ukończyć z powodu śmierci, a dalsze prace kontynuował jego syn Hideie. -
Zamek Nagahama
Hashiba, później znany jako Toyotomi Hideyoshi, po klęsce klanu Azai otrzymał od Ody Nobunagi zamek Odani wraz z okolicznymi ziemiami. Zamek Odani był jednak położony wysoko w górach, co czyniło go mało odpowiednim do skutecznego zarządzania terytorium. Z tego powodu w 1575 roku Hideyoshi rozpoczął budowę nowego zamku w wiosce Imahama, położonej nad brzegiem jeziora Biwa. Wykorzystując znak naga z imienia Nobunagi, nadał zarówno wiosce, jak i nowemu zamkowi nazwę Nagahama.
-
Zamek Kokura
Zamek Kokura jest tradycyjnie uznawany za założony przez Hosokawę Tadaokiego (1563–1645), chociaż w chwili, gdy ród Hosokawa przejął kontrolę nad tymi ziemiami, fortyfikacja istniała już co najmniej od 1569 roku i najprawdopodobniej została wzniesiona przez członków rodu Mori.
