Po klęsce stronników Toyotomiego Hideyoriego w kampaniach osakijskich z lat 1614–1615 w Japonii nadal istniało wiele rodów, których lojalność wobec siogunatu Tokugawa nie była pełna, zwłaszcza w zachodnim regionie Chūgoku. Mizuno Katsunari (1564–1651), kuzyn Tokugawy Ieyasu, stał się pierwszym z bliskich domowi Tokugawa panów feudalnych, tzw. fudai daimyō, przeniesionym do tego strategicznie ważnego obszaru.
Początkowo Katsunari osiadł w zamku Kannabe, który pełnił funkcję głównej twierdzy dawnej prowincji Bungo. Kannabe było jednak typowym zamkiem górskim, z którego trudno było skutecznie zarządzać i kontrolować ziemie przyznane Katsunarimu. Po uzyskaniu zgody siogunatu przeniósł on swoją siedzibę do wioski Nogami, gdyż jej położenie nad morzem dawało istotne korzyści strategiczne. Stamtąd wygodnie było obserwować podporządkowanych, lecz potencjalnie nielojalnych tozama daimyō w Hiroszimie i Okayamie, a także kontrolować ważny szlak komunikacyjny — trakt San’yō.
Katsunari cieszył się pełnym wsparciem rodu Tokugawa, w tym hojnym finansowaniem. Podobnie jak przy budowie zamku Nijō, przy wznoszeniu Fukuyamy szeroko wykorzystywano materiały oraz całe konstrukcje zamku Fushimi, który wcześniej należał do Toyotomiego Hideyoshiego, a następnie do Tokugawy Ieyasu. Wykorzystano również elementy zamku Kannabe. Pozwoliło to na wzniesienie rozległej twierdzy w stosunkowo krótkim czasie, mimo że w 1620 roku prace zostały czasowo wstrzymane z powodu poważnej powodzi. Budowę ostatecznie ukończono w 1622 roku.
Od północy zamek przylegał do wzgórz Komaru i Tenjin, natomiast od południa był zwrócony ku Morzu Wewnętrznemu Seto. Fukuyama była uważana za jeden z najpotężniejszych zamków okresu Edo. Jej system obronny obejmował siedem trzykondygnacyjnych wież yagura, piętnaście niższych wież, dziesięć bram oraz wysokie kamienne mury (ishigaki), zwieńczone wałami ziemnymi (dobei) lub krytymi galeriami tamon-yagura.
Dodatkową ochronę zapewniały dwie fosy — zewnętrzna i wewnętrzna — które łukiem otaczały zamek od południa. Woda była do nich doprowadzana szerokim kanałem wykopanym w kierunku morza. Miasto zamkowe (jōkamachi), które rozwinęło się wokół twierdzy, również zostało włączone do systemu obronnego.
Po wydaniu w 1615 roku dekretu siogunatu „Jedna prowincja — jeden zamek” budowa nowych głównych wież (tenshu) była dozwolona jedynie za specjalnym zezwoleniem, dlatego wiele zamków okresu Edo nie posiadało donżonów. Katsunari uzyskał takie pozwolenie, co świadczy o dużym znaczeniu Fukuyamy dla siogunatu Tokugawa. Pięciopoziomowy, sześciokondygnacyjny donżon wzniesiono w północnej części zamku. Należał on do typu fukugōshiki, ponieważ posiadał dobudowaną mniejszą wieżę.
Ród Mizuno władał zamkiem i księstwem Fukuyama przez pięć pokoleń, aż do 1698 roku. Ponieważ ostatni daimyō z rodu Mizuno nie pozostawił potomków, władztwo przeszło pod bezpośrednią kontrolę siogunatu. W latach 1700–1710 księstwem zarządzał Matsudaira Tadamasa, po czym kontrolę nad zamkiem przejął ród Abe. Dziesięć pokoleń rodu Abe władało Fukuyamą aż do wydania przez rząd Meiji edyktu o rozbiórce zamków w 1873 roku.
W latach 1730–1750 część zabudowań pałacu głównego dziedzińca, znanego jako honmaru goten, została przeniesiona do rezydencji rodu Abe w Edo. W okresie Bakumatsu, w 1865 roku, Abe Masakata, dziewiąty daimyō księstwa Fukuyama, wziął udział w drugiej wyprawie karnej przeciwko księstwu Chōshū. Podczas przygotowań do tej ekspedycji w wieży Kushigata-yagura doszło do eksplozji prochu, która wywołała pożar niszczący sąsiednie wieże Yari-yagura i Teppō-yagura. W czasie wojny Boshin w 1868 roku zamek został zaatakowany przez wojska wierne cesarzowi, lecz nie doznał poważnych zniszczeń, ponieważ ród Abe zdecydował się poprzeć cesarza.
Po likwidacji systemu feudalnych księstw i ogłoszeniu edyktu o rozbiórce zamków większość zabudowań Fukuyamy została sprzedana miejscowej ludności i rozebrana. Zewnętrzną fosę zasypano i zabudowano, a w 1891 roku na miejscu fosy wewnętrznej powstała stacja kolejowa.
Mimo to niektóre budowle głównego dziedzińca, w tym donżon, uniknęły rozbiórki. Przeszły one na własność miasta, a następnie prefektury. W 1897 roku, na prośbę mieszkańców, podupadłe już wówczas budynki zostały wyremontowane na koszt prefektury.
Po wejściu w życie ustawy o ochronie skarbów narodowych z 1929 roku kilka zachowanych obiektów uzyskało oficjalny status ochronny: donżon tenshu został uznany za Skarb Narodowy w 1931 roku, natomiast wieża Fushimi-yagura, brama Sujigane-gomon oraz łaźnia Goyūdono otrzymały ten status w 1933 roku. W 1936 roku cały kompleks zamkowy w granicach dawnego głównego dziedzińca został uznany za Narodowy Zabytek Historyczny.
Jednak znaczna część budowli, które przetrwały epokę Meiji, w tym donżon, została zniszczona podczas bombardowania amerykańskiego lotnictwa 8 sierpnia 1945 roku.
W pierwotnym stanie do naszych czasów zachowały się jedynie dwie budowle drugiego dziedzińca, ninomaru: wieża Fushimi-yagura oraz brama Sujigane-gomon, przeniesione niegdyś z zamku Fushimi. Zgodnie z nową ustawą o ochronie dóbr kultury z 1950 roku otrzymały one status „ważnych dóbr kultury” i w latach 1952–1953 przeszły gruntowną restaurację.
W 1964 roku kompleks zamkowy w granicach głównego dziedzińca (honmaru) oraz drugiego dziedzińca (ninomaru) ponownie uzyskał status Narodowego Zabytku Historycznego, w związku z czym wykupiono teren ninomaru, wcześniej zajęty przez zabudowę prywatną.
W 1966 roku, z okazji pięćdziesiątej rocznicy nadania Fukuyamie praw miejskich, zrekonstruowano część zabudowań głównego dziedzińca, w tym donżon, wieżę Tsukimi-yagura oraz łaźnię Goyūdono.
Donżon został odbudowany z żelbetu i ma formę pięciopoziomowej, sześciokondygnacyjnej wieży z przybudówką. Chociaż jego ogólny wygląd nawiązuje do wersji sprzed wojny, zrekonstruowana budowla nie jest dokładną kopią utraconego oryginału.
W 1973 roku odbudowano wieżę Kagami-yagura, znaną jako Wieża Zwierciadlana, a w 1979 roku — dzwonnicę Shōrō.
W 2022 roku, w 400. rocznicę ukończenia historycznego zamku Fukuyama, władze przeprowadziły szeroko zakrojoną renowację zrekonstruowanego donżonu, znacząco zmieniając jego wygląd zewnętrzny. Najważniejszą nowością było pokrycie północnej strony wieży czarnymi żelaznymi panelami.
Północna strona zamku była tradycyjnie uważana za najbardziej narażoną, dlatego donżon został niegdyś dodatkowo wzmocniony tego rodzaju panelami pancernymi wyłącznie od tej strony. Takie jednostronne opancerzenie nie występowało w żadnym innym japońskim zamku. Zachowało się tylko jedno zdjęcie północnej elewacji zamku Fukuyama z 1891 roku, na którym widoczne są te panele; przypuszcza się, że dodano je pod koniec okresu Edo.
W 2006 roku zamek Fukuyama został wpisany przez Japan Castle Foundation (Nihon Jōkaku Kyōkai) na listę „100 wybitnych zamków Japonii”. Zamek znany jest również pod nazwami Hisamatsu i Iyo.
Zobacz także
-
Zamek Amagasaki
Za rok założenia zamku Amagasaki tradycyjnie uznaje się 1617, kiedy Toda Ujikané wzniósł tu swój zamek, który stał się administracyjnym centrum domeny Amagasaki. Jednak już w okresie Sengoku na tym miejscu istniała twierdza zbudowana przez ród Hosokawa. Po upadku zamku Itami w 1579 roku Araki Murashige — dawny wasal Ody Nobunagi, który zbuntował się przeciwko niemu — schronił się w tym wcześniejszym zamku.
-
Zamek w Hiroszimie
Mōri Terumoto (1553–1625) był wnukiem i prawowitym spadkobiercą słynnego Mōri Motonariego. Gdy w 1571 roku stanął na czele klanu Mōri, odziedziczył rozległe terytoria obejmujące znaczną część regionów San’in i San’yō w zachodniej części wyspy Honsiu. Ponadto klan Mōri dysponował największą i najbardziej zaawansowaną technologicznie flotą morską swoich czasów.
-
Zamek Fukuyama
Po klęsce stronników Toyotomiego Hideyoriego w kampaniach osakijskich z lat 1614–1615 w Japonii nadal istniało wiele rodów, których lojalność wobec siogunatu Tokugawa nie była pełna, zwłaszcza w zachodnim regionie Chūgoku. Mizuno Katsunari (1564–1651), kuzyn Tokugawy Ieyasu, stał się pierwszym z bliskich domowi Tokugawa panów feudalnych, tzw. fudai daimyō, przeniesionym do tego strategicznie ważnego obszaru.
-
Zamek Tiba
Za założyciela klanu Chiba uważa się Chiba Tsunesige (1083–1180), który w 1126 roku przeniósł swoją siedzibę do rejonu Inohana i wzniósł tam silnie ufortyfikowaną warownię. Choć sam Tsunesige pochodził z klanu Taira, ród Chiba później poparł Minamoto no Yoritomo, przyszłego twórcę pierwszego siogunatu.
-
Zamek Shibata
Dokładny moment pojawienia się pierwszych budowli na terenie dzisiejszego zamku nie jest znany; powszechnie uważa się jednak, że pierwsze umocnione konstrukcje powstały tu w okresie Muromachi, gdy ziemie te znajdowały się pod kontrolą klanu Shibata.
-
Zamek Okayama
Według różnych przekazów najwcześniejsze fortyfikacje na terenie dzisiejszego zamku Okayama powstały już w XIV wieku i zostały wzniesione przez ród Nawa. Rzeka Asahigawa była wykorzystywana jako naturalna przeszkoda obronna, chroniąca jedną ze stron umocnień.
Na początku XVI wieku ród Kanamitsu zbudował tu nowy zamek, który wówczas nosił nazwę Ishiyama. W 1573 roku przeszedł on pod kontrolę rodu Ukita, po czym Ukita Naoie (1529–1582) rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę przebudowę. Nie zdążył jej ukończyć z powodu śmierci, a dalsze prace kontynuował jego syn Hideie. -
Zamek Nagahama
Hashiba, później znany jako Toyotomi Hideyoshi, po klęsce klanu Azai otrzymał od Ody Nobunagi zamek Odani wraz z okolicznymi ziemiami. Zamek Odani był jednak położony wysoko w górach, co czyniło go mało odpowiednim do skutecznego zarządzania terytorium. Z tego powodu w 1575 roku Hideyoshi rozpoczął budowę nowego zamku w wiosce Imahama, położonej nad brzegiem jeziora Biwa. Wykorzystując znak naga z imienia Nobunagi, nadał zarówno wiosce, jak i nowemu zamkowi nazwę Nagahama.
-
Zamek Kokura
Zamek Kokura jest tradycyjnie uznawany za założony przez Hosokawę Tadaokiego (1563–1645), chociaż w chwili, gdy ród Hosokawa przejął kontrolę nad tymi ziemiami, fortyfikacja istniała już co najmniej od 1569 roku i najprawdopodobniej została wzniesiona przez członków rodu Mori.
