Po klęsce stronników Toyotomiego Hideyoriego w kampaniach osakijskich z lat 1614–1615 w Japonii nadal istniało wiele rodów, których lojalność wobec siogunatu Tokugawa nie była pełna, zwłaszcza w zachodnim regionie Chūgoku. Mizuno Katsunari (1564–1651), kuzyn Tokugawy Ieyasu, stał się pierwszym z bliskich domowi Tokugawa panów feudalnych, tzw. fudai daimyō, przeniesionym do tego strategicznie ważnego obszaru.
Początkowo Katsunari osiadł w zamku Kannabe, który pełnił funkcję głównej twierdzy dawnej prowincji Bungo. Kannabe było jednak typowym zamkiem górskim, z którego trudno było skutecznie zarządzać i kontrolować ziemie przyznane Katsunarimu. Po uzyskaniu zgody siogunatu przeniósł on swoją siedzibę do wioski Nogami, gdyż jej położenie nad morzem dawało istotne korzyści strategiczne. Stamtąd wygodnie było obserwować podporządkowanych, lecz potencjalnie nielojalnych tozama daimyō w Hiroszimie i Okayamie, a także kontrolować ważny szlak komunikacyjny — trakt San’yō.
Katsunari cieszył się pełnym wsparciem rodu Tokugawa, w tym hojnym finansowaniem. Podobnie jak przy budowie zamku Nijō, przy wznoszeniu Fukuyamy szeroko wykorzystywano materiały oraz całe konstrukcje zamku Fushimi, który wcześniej należał do Toyotomiego Hideyoshiego, a następnie do Tokugawy Ieyasu. Wykorzystano również elementy zamku Kannabe. Pozwoliło to na wzniesienie rozległej twierdzy w stosunkowo krótkim czasie, mimo że w 1620 roku prace zostały czasowo wstrzymane z powodu poważnej powodzi. Budowę ostatecznie ukończono w 1622 roku.
Od północy zamek przylegał do wzgórz Komaru i Tenjin, natomiast od południa był zwrócony ku Morzu Wewnętrznemu Seto. Fukuyama była uważana za jeden z najpotężniejszych zamków okresu Edo. Jej system obronny obejmował siedem trzykondygnacyjnych wież yagura, piętnaście niższych wież, dziesięć bram oraz wysokie kamienne mury (ishigaki), zwieńczone wałami ziemnymi (dobei) lub krytymi galeriami tamon-yagura.
Dodatkową ochronę zapewniały dwie fosy — zewnętrzna i wewnętrzna — które łukiem otaczały zamek od południa. Woda była do nich doprowadzana szerokim kanałem wykopanym w kierunku morza. Miasto zamkowe (jōkamachi), które rozwinęło się wokół twierdzy, również zostało włączone do systemu obronnego.
Po wydaniu w 1615 roku dekretu siogunatu „Jedna prowincja — jeden zamek” budowa nowych głównych wież (tenshu) była dozwolona jedynie za specjalnym zezwoleniem, dlatego wiele zamków okresu Edo nie posiadało donżonów. Katsunari uzyskał takie pozwolenie, co świadczy o dużym znaczeniu Fukuyamy dla siogunatu Tokugawa. Pięciopoziomowy, sześciokondygnacyjny donżon wzniesiono w północnej części zamku. Należał on do typu fukugōshiki, ponieważ posiadał dobudowaną mniejszą wieżę.
Ród Mizuno władał zamkiem i księstwem Fukuyama przez pięć pokoleń, aż do 1698 roku. Ponieważ ostatni daimyō z rodu Mizuno nie pozostawił potomków, władztwo przeszło pod bezpośrednią kontrolę siogunatu. W latach 1700–1710 księstwem zarządzał Matsudaira Tadamasa, po czym kontrolę nad zamkiem przejął ród Abe. Dziesięć pokoleń rodu Abe władało Fukuyamą aż do wydania przez rząd Meiji edyktu o rozbiórce zamków w 1873 roku.
W latach 1730–1750 część zabudowań pałacu głównego dziedzińca, znanego jako honmaru goten, została przeniesiona do rezydencji rodu Abe w Edo. W okresie Bakumatsu, w 1865 roku, Abe Masakata, dziewiąty daimyō księstwa Fukuyama, wziął udział w drugiej wyprawie karnej przeciwko księstwu Chōshū. Podczas przygotowań do tej ekspedycji w wieży Kushigata-yagura doszło do eksplozji prochu, która wywołała pożar niszczący sąsiednie wieże Yari-yagura i Teppō-yagura. W czasie wojny Boshin w 1868 roku zamek został zaatakowany przez wojska wierne cesarzowi, lecz nie doznał poważnych zniszczeń, ponieważ ród Abe zdecydował się poprzeć cesarza.
Po likwidacji systemu feudalnych księstw i ogłoszeniu edyktu o rozbiórce zamków większość zabudowań Fukuyamy została sprzedana miejscowej ludności i rozebrana. Zewnętrzną fosę zasypano i zabudowano, a w 1891 roku na miejscu fosy wewnętrznej powstała stacja kolejowa.
Mimo to niektóre budowle głównego dziedzińca, w tym donżon, uniknęły rozbiórki. Przeszły one na własność miasta, a następnie prefektury. W 1897 roku, na prośbę mieszkańców, podupadłe już wówczas budynki zostały wyremontowane na koszt prefektury.
Po wejściu w życie ustawy o ochronie skarbów narodowych z 1929 roku kilka zachowanych obiektów uzyskało oficjalny status ochronny: donżon tenshu został uznany za Skarb Narodowy w 1931 roku, natomiast wieża Fushimi-yagura, brama Sujigane-gomon oraz łaźnia Goyūdono otrzymały ten status w 1933 roku. W 1936 roku cały kompleks zamkowy w granicach dawnego głównego dziedzińca został uznany za Narodowy Zabytek Historyczny.
Jednak znaczna część budowli, które przetrwały epokę Meiji, w tym donżon, została zniszczona podczas bombardowania amerykańskiego lotnictwa 8 sierpnia 1945 roku.
W pierwotnym stanie do naszych czasów zachowały się jedynie dwie budowle drugiego dziedzińca, ninomaru: wieża Fushimi-yagura oraz brama Sujigane-gomon, przeniesione niegdyś z zamku Fushimi. Zgodnie z nową ustawą o ochronie dóbr kultury z 1950 roku otrzymały one status „ważnych dóbr kultury” i w latach 1952–1953 przeszły gruntowną restaurację.
W 1964 roku kompleks zamkowy w granicach głównego dziedzińca (honmaru) oraz drugiego dziedzińca (ninomaru) ponownie uzyskał status Narodowego Zabytku Historycznego, w związku z czym wykupiono teren ninomaru, wcześniej zajęty przez zabudowę prywatną.
W 1966 roku, z okazji pięćdziesiątej rocznicy nadania Fukuyamie praw miejskich, zrekonstruowano część zabudowań głównego dziedzińca, w tym donżon, wieżę Tsukimi-yagura oraz łaźnię Goyūdono.
Donżon został odbudowany z żelbetu i ma formę pięciopoziomowej, sześciokondygnacyjnej wieży z przybudówką. Chociaż jego ogólny wygląd nawiązuje do wersji sprzed wojny, zrekonstruowana budowla nie jest dokładną kopią utraconego oryginału.
W 1973 roku odbudowano wieżę Kagami-yagura, znaną jako Wieża Zwierciadlana, a w 1979 roku — dzwonnicę Shōrō.
W 2022 roku, w 400. rocznicę ukończenia historycznego zamku Fukuyama, władze przeprowadziły szeroko zakrojoną renowację zrekonstruowanego donżonu, znacząco zmieniając jego wygląd zewnętrzny. Najważniejszą nowością było pokrycie północnej strony wieży czarnymi żelaznymi panelami.
Północna strona zamku była tradycyjnie uważana za najbardziej narażoną, dlatego donżon został niegdyś dodatkowo wzmocniony tego rodzaju panelami pancernymi wyłącznie od tej strony. Takie jednostronne opancerzenie nie występowało w żadnym innym japońskim zamku. Zachowało się tylko jedno zdjęcie północnej elewacji zamku Fukuyama z 1891 roku, na którym widoczne są te panele; przypuszcza się, że dodano je pod koniec okresu Edo.
W 2006 roku zamek Fukuyama został wpisany przez Japan Castle Foundation (Nihon Jōkaku Kyōkai) na listę „100 wybitnych zamków Japonii”. Zamek znany jest również pod nazwami Hisamatsu i Iyo.
Zobacz także
-
Zamek Sawajama
W okresie Kamakura Sabo Tokitsuna, szósty syn Sasaki Sadatsuny, zbudował fort na górze Sawayama. Fort ten zajmował strategicznie ważne położenie, ponieważ umożliwiał kontrolę ruchu na ważnym szlaku Tōsandō, który później stał się znany jako Nakasendō. Droga ta łączyła stolicę Kioto ze wschodnimi regionami kraju. Ze względu na swoje położenie umocnienie miało duże znaczenie militarne i w czasach wojen domowych wielokrotnie stawało się miejscem zaciekłych walk.
-
Zamek Nadzima
Uważa się, że pierwsze budowle w tym miejscu zostały wzniesione przez Tachibana Akitoshi (?-1568), głowę klanu Tachibana, bocznej linii rodu Ōtomo, jako pomocnicze fortyfikacje zamku Tachibanayama. W 1587 roku Toyotomi Hideyoshi przejął kontrolę nad wyspą Kyushu i nadał prowincję Chikuzen Kobayakawa Takakage, jednemu z głównych wasali klanu Mori. Takakage rozpoczął w 1588 roku budowę nowego zamku na miejscu istniejących umocnień. Dokładna data ukończenia nie jest znana, jednak w chwili rozpoczęcia inwazji na Koreę w 1592 roku zamek był już gotowy, gdyż źródła odnotowują, że Toyotomi Hideyoshi zatrzymał się tam na noc w drodze do zamku Hizen Nagoya, który pełnił funkcję głównej kwatery sił inwazyjnych.
-
Zamek Kubota
Za założyciela zamku uważa się Satake Yoshinobu (1570–1633). Yoshinobu był jednym z sześciu wielkich generałów Toyotomi Hideyoshi. W czasie kampanii pod Odawarą w 1590 roku brał udział w oblężeniu zamku Oshi pod dowództwem Ishida Mitsunari, z którym utrzymywał dobre relacje.
-
Zamek Kavanoe
Zamek Kawanoe znajduje się na niewielkim wzgórzu Wasi-yama w pobliżu strefy portowej dzielnicy Kawanoe w mieście Shikokuchuo, zajmując centralne położenie na północnym wybrzeżu wyspy Shikoku. Kawanoe był również znany jako zamek Butsuden. Termin „butsuden” w Japonii oznacza sale świątynne, dlatego uważa się, że przed wybudowaniem zamku w tym miejscu znajdowała się świątynia buddyjska. Ze względu na swoje położenie na styku czterech prowincji wyspy Shikoku Kawanoe miał duże znaczenie strategiczne i wielokrotnie stawał się celem ataków rywalizujących sił dążących do przejęcia militarnej kontroli nad regionem.
-
Zamek Yokote
Za założycieli zamku uważa się ród Onodera. Onodera byli pierwotnie niewielkim rodem z prowincji Shimotsuke i służyli Minamoto no Yoritomo (1147–1199), założycielowi pierwszego siogunatu. W walkach przeciwko rodowi Fujiwara z gałęzi Ōshū wyróżnili się i zostali nagrodzeni ziemiami w okolicach Yokote. Około XIV wieku Onodera przenieśli swoją stałą siedzibę do Yokote. Ich pierwotną twierdzą był zamek Numadate, lecz po serii starć z potężnym rodem Nambu przenieśli swoją bazę na miejsce dzisiejszego zamku Yokote. Prawdopodobnie właśnie wtedy powstały pierwsze umocnienia.
-
Zamek Wakayama
Zamek Wakayama został zbudowany w 1585 roku, kiedy Toyotomi Hideyoshi nakazał swojemu bratu przyrodniemu ze strony matki, Hashibie (Toyotomi) Hidenadze, wzniesienie zamku na miejscu niedawno zdobytego zamku Ota. Celem tej budowy było zapewnienie kontroli nad równie niedawno podbitą prowincją Kii. Zgodnie z już ugruntowaną tradycją Hidenaga powierzył projekt swojemu ekspertowi od budowy zamków — Todo Takatorze. Takatora bardzo dokładnie skontrolował miejsce przyszłego zamku, osobiście sporządził kilka projektów, stworzył model planowanego zamku i brał udział w pracach wytyczania terenu (nawabari). Do budowy zaangażował ponad 10 tysięcy robotników i ukończył projekt na wielką skalę w ciągu jednego roku, co jak na tamte czasy uważano za wyjątkowo szybkie.
-
Zamek Toyama
Zamek Toyama znajduje się niemal w samym centrum dawnej prowincji Etchū i jest otoczony rozległą równiną z dużą liczbą rzek. Pierwszy zamek nad brzegiem rzeki Jinzu został zbudowany w 1543 roku przez Jimbo Nagamoto. Klan Jimbo był wasalem klanu Hatakeyama i zarządzał zachodnią częścią prowincji Etchū. Wschodnia część prowincji należała do ich rywali, klanu Shiina, którzy również byli wasalami Hatakeyama. Od XV wieku wpływy starego klanu Hatakeyama zaczęły stopniowo słabnąć, dlatego Jimbo i Shiina prowadzili nieustanne wojny o kontrolę nad prowincją. W tym czasie siły ruchu Ikkō-ikki okresowo interweniowały, pomagając raz jednej stronie, raz drugiej.
-
Zamek Takada
W okresie Sengoku ziemie, na których później powstał zamek Takada, należały do prowincji Echigo i znajdowały się pod kontrolą klanu Uesugi.
