Historycznie centrum prowincji Iyo — odpowiadającej dzisiejszej prefekturze Ehime na wyspie Shikoku — stanowiło miasto Imabari, natomiast okolice Matsuyamy były postrzegane jako rolnicze peryferia z rozległymi równinami i niskimi wzgórzami. W okresie Muromachi centralną częścią prowincji zarządzał ród Kano z zamku Yuzuki. Wraz z nadejściem epoki Sengoku ród ten utracił jednak swoje dawne wpływy i musiał funkcjonować w cieniu potężniejszych klanów Mori i Chōsokabe. Po podboju Shikoku przez wojska Toyotomiego Hideyoshiego w 1587 roku północna część prowincji Iyo została przekazana Fukushimie Masanoriemu, jednemu z tzw. „Siedmiu Włóczni z Shizugatake”. W 1595 roku Masanori został przeniesiony do zamku Kiyosu, a ziemie wokół Matsuyamy przypadły innemu z Siedmiu Włóczni — Katō Yoshiakiemu, który otrzymał zamek Masaki oraz dochód w wysokości 60 000 koku ryżu.
Okres Katō Yoshiakiego i wydarzenia pod Sekigaharą
Po śmierci Toyotomiego Hideyoshiego w 1598 roku Katō Yoshiaki złożył przysięgę wierności Tokugawie Ieyasu i poparł Koalicję Wschodnią w bitwie pod Sekigaharą w 1600 roku. W tym samym czasie ród Mori, będący ważnym sojusznikiem Koalicji Zachodniej, zaatakował siedzibę rodu Katō na zamku Masaki. Pomimo nielicznej załogi obrońcom udało się utrzymać zamek.
Założenie zamku Matsuyama
Po zwycięstwie Tokugawy Ieyasu w kampanii pod Sekigaharą prawa Katō Yoshiakiego do ziem w prowincji Iyo zostały potwierdzone, a jego dochód zwiększono do 200 000 koku ryżu. W 1602 roku Yoshiaki uzyskał od siogunatu zgodę na budowę nowego zamku — zamku Matsuyama — położonego nieco na północ od zamku Masaki. Uważa się, że niektóre elementy starego zamku Masaki zostały wykorzystane przy wznoszeniu nowej twierdzy. Prace budowlane trwały łącznie ponad dwadzieścia pięć lat.
Układ i struktura zamku
Zamek wzniesiono na górze Shiroyama, wzgórzu o wysokości około 100 metrów. Podobnie jak wiele zamków typu hirayamajiro, Matsuyama składał się z części górskiej oraz zabudowanych terenów u podnóża wzgórza. Na płaskim szczycie znajdował się główny dziedziniec — honmaru — o kształcie przypominającym młot z trzonkiem, o wymiarach około 400 metrów długości i 100 metrów szerokości. Honmaru otaczały wysokie kamienne mury (ishigaki), a trzy wejścia do dziedzińca były kontrolowane przez zespoły obronne typu masugata.
Tenshuguruwa i główna wieża
W północnej części honmaru znajdował się wydzielony dziedziniec tenshuguruwa, przeznaczony do ochrony głównej wieży — tenshu. Niemal cały obwód tego dziedzińca był zamknięty długimi wieżami tamon-yagura lub glinianymi murami (dobei), a na narożnikach wznosiły się wieże yagura. Taki układ był charakterystyczny dla późnych zamków wczesnego okresu Edo i przypominał m.in. analogiczne rozwiązania w zamku Himeji.
Drugi dziedziniec: ninomaru
U podnóża wzgórza znajdował się stosunkowo niewielki drugi dziedziniec — ninomaru. Zbudowano tu rezydencję właściciela zamku oraz założono tradycyjny ogród. Dziedziniec ten był również dobrze ufortyfikowany; w jego system obronny wchodziły kamienne mury o wysokości około 10 metrów, fosa z wodą, wieże i bramy.
Unikalne cechy układu
Charakterystyczną cechą zamku Matsuyama była obecność pionowych murów kamiennych i glinianych, schodzących z części górskiej zamku w kierunku ninomaru. Dzięki temu cały stok pomiędzy pierwszym a drugim dziedzińcem wchodził w skład terenu zamkowego. Taki układ był niezwykle rzadki wśród zamków typu hirayamajiro.
Trzeci dziedziniec: sannomaru
Do drugiego dziedzińca przylegał trzeci dziedziniec — sannomaru — niemal kwadratowy i znacznie większy, o wymiarach około 500 × 500 metrów. Był on chroniony przez ziemny wał (dorui) z glinianymi murami (dobei) oraz szeroką fosę wodną (mizubori). Na jego terenie znajdowały się budynki administracyjne domeny Iyo Matsuyama oraz domy części samurajów.
Zmiana właścicieli i zakończenie budowy
Katō Yoshiaki nie doczekał zakończenia budowy zamku; w 1627 roku został przeniesiony do domeny Aizu. Jego następcą został Gamo Tadamoto, wysłany przez siogunat. Za jego rządów ukończono pięciokondygnacyjną główną wieżę oraz w pełni zagospodarowano ninomaru. W 1634 roku Tadamoto zmarł bez potomków, a zamek wraz z domeną przekazano Matsudairze Sadayukiemu, przedstawicielowi gałęzi Hisamatsu rodu Matsudaira, zaliczanej do shimpan-daimyō — bliskich krewnych siogunów. Za czasów Sadayukiego w 1642 roku wzniesiono nową główną wieżę, tym razem trzykondygnacyjną.
Pożar i odbudowa głównej wieży
Podczas obchodów Nowego Roku w 1784 roku w główną wieżę uderzył piorun, powodując jej całkowite spalenie. Prace rekonstrukcyjne rozpoczęto w 1820 roku i zakończono w 1854 roku. Od tego czasu tenshu zachował się do dziś w niezmienionej formie.
Wojna Boshin i ocalenie zamku
Ród Matsudaira władał zamkiem aż do początku epoki Meiji. Podczas wojny Boshin w 1868 roku ówczesny daimyō domeny Matsuyama, Matsudaira Sadaaki (1845–1872), walczył po stronie Tokugawów. Po zwycięstwie wojsk cesarskich Sadaaki został uznany za banitę. Aby zapobiec zniszczeniu zamku, zdecydował się podporządkować nowej władzy, wpuścił do zamku wojska prowincji Tosa i sam udał się do świątyni Jōshinji, by odbyć pokutę. Jego szczerość przekonała cesarza — Sadaaki został ułaskawiony, a zamek uniknął konfiskaty.
Przekazanie miastu i restauracje
W 1923 roku ród Matsudaira przekazał zamek miastu Matsuyama. Zachowane budowle, w tym główna wieża, otrzymały w 1935 roku status „Skarbu Narodowego”, lecz utraciły go po uchwaleniu ustawy z 1950 roku. Od 1958 roku rozpoczęto prace restauracyjne przy ocalałych obiektach oraz odbudowę tych, które zostały zniszczone. Do 1986 roku zrekonstruowano dwadzieścia dziewięć budowli głównego dziedzińca honmaru, a w 1992 roku odbudowano także bramy i wieżę tamon-yagura drugiego dziedzińca ninomaru.
Główna wieża i muzeum
Główna wieża tenshu zachowała się do naszych czasów w formie rekonstrukcji z 1854 roku i uchodzi za „najmłodszą” spośród tzw. „autentycznej dwunastki”. Uważa się, że wiernie odtwarza tenshukaku wzniesiony za czasów Matsudairy Sadayukiego i zniszczony w 1784 roku. Tenshu posiada status Ważnego Dobra Kultury. W jej wnętrzu działa niewielkie muzeum historyczne, prezentujące zbroje z okresu Sengoku oraz epoki Edo, w tym zestawy należące do komendantów zamku.
Inne ważne budowle zamku
Oprócz głównej wieży, status Ważnego Dobra Kultury posiada jeszcze dwadzieścia zachowanych obiektów kompleksu zamkowego. Należą do nich brama Shichikumon wraz z przylegającymi odcinkami murów zachowanymi od rekonstrukcji z 1854 roku, gliniany mur Uchibei z 1854 roku, wyróżniający się obecnością wszystkich typów strzelnic, w tym mashikuli i ishiotoshimado, wieża Noharayagura z 1660 roku — jedna z nielicznych zachowanych dwukondygnacyjnych wież w Japonii — brama Tonashimon z 1635 roku, reprezentująca rzadki typ bramy bez skrzydeł, wieża Ninomonyagura w rekonstrukcji z 1854 roku, wieża łącząca bramę Kakuremon zachowana od momentu budowy w 1615 roku oraz brama Ichinomon odbudowana w 1854 roku.
Współczesny status
W 2006 roku zamek Matsuyama został wpisany przez Japońskie Towarzystwo Zamków (Nihon Jōkaku Kyōkai) na listę „100 Najwybitniejszych Zamków Japonii”. Cały kompleks zamkowy posiada również status Narodowego Zabytku Historycznego.
Zobacz także
-
Zamek Wakayama
Zamek Wakayama został zbudowany w 1585 roku, kiedy Toyotomi Hideyoshi nakazał swojemu bratu przyrodniemu ze strony matki, Hashibie (Toyotomi) Hidenadze, wzniesienie zamku na miejscu niedawno zdobytego zamku Ota. Celem tej budowy było zapewnienie kontroli nad równie niedawno podbitą prowincją Kii. Zgodnie z już ugruntowaną tradycją Hidenaga powierzył projekt swojemu ekspertowi od budowy zamków — Todo Takatorze. Takatora bardzo dokładnie skontrolował miejsce przyszłego zamku, osobiście sporządził kilka projektów, stworzył model planowanego zamku i brał udział w pracach wytyczania terenu (nawabari). Do budowy zaangażował ponad 10 tysięcy robotników i ukończył projekt na wielką skalę w ciągu jednego roku, co jak na tamte czasy uważano za wyjątkowo szybkie.
-
Zamek Toyama
Zamek Toyama znajduje się niemal w samym centrum dawnej prowincji Etchū i jest otoczony rozległą równiną z dużą liczbą rzek. Pierwszy zamek nad brzegiem rzeki Jinzu został zbudowany w 1543 roku przez Jimbo Nagamoto. Klan Jimbo był wasalem klanu Hatakeyama i zarządzał zachodnią częścią prowincji Etchū. Wschodnia część prowincji należała do ich rywali, klanu Shiina, którzy również byli wasalami Hatakeyama. Od XV wieku wpływy starego klanu Hatakeyama zaczęły stopniowo słabnąć, dlatego Jimbo i Shiina prowadzili nieustanne wojny o kontrolę nad prowincją. W tym czasie siły ruchu Ikkō-ikki okresowo interweniowały, pomagając raz jednej stronie, raz drugiej.
-
Zamek Takada
W okresie Sengoku ziemie, na których później powstał zamek Takada, należały do prowincji Echigo i znajdowały się pod kontrolą klanu Uesugi.
-
Zamek Kishiwada
Słynny XIV-wieczny dowódca wojskowy Kusunoki Masashige (1294–1336), który posiadał rozległe ziemie na południe od terenów dzisiejszej Osaki, polecił jednemu ze swoich wasali, Kishiwada Osamu, zbudować ufortyfikowaną rezydencję. Rozkaz ten wykonano około 1336 roku. Te umocnienia stały się pierwszymi budowlami na miejscu, na którym później powstał zamek Kishiwada. Od samego początku zamek znajdował się w strategicznie ważnym położeniu — mniej więcej w połowie drogi między miastami Wakayama i Osaka, na południe od ważnego portu Sakai. Z powodu tego położenia w okresach działań wojennych wielokrotnie przechodził z rąk do rąk.
-
Zamek Kaminoyama
Zamek Kamino-yama znajdował się w centrum ważnego węzła logistycznego, pośrodku równiny Yonezawa, która stanowiła bramę do zachodniej części regionu Tohoku. To właśnie tutaj krzyżowały się drogi łączące obszary Aizu, Fukushima i Yamagata.
-
Zamek Imabari
Tōdō Takatora (1556–1630) w różnych okresach był wasalem znanych klanów: Azai, Oda, Toyotomi oraz Tokugawa. Brał udział w bitwie pod Anegawą (1570), w bitwie pod Shizugatake (1583), w inwazjach na Kiusiu i Koreę, w kampanii Sekigahara (1600) oraz w oblężeniu Osaki (1614–1615).
-
Zamek Iwakuni
Kikkawa Hiroie (1561–1625) był wnukiem słynnego daimyo Mori Motonariego i wasalem klanu Mori. Pod dowództwem Mori Terumoto walczył w obu wyprawach koreańskich i brał udział w obronie zamku Ulsan. Podczas bitwy pod Sekigaharą Hiroie znajdował się ze swoją trzytysięczną armią po stronie Koalicji Zachodniej; jednak jeszcze przed rozpoczęciem bitwy wysłał Tokugawie Ieyasu tajną wiadomość, w której oświadczył, że nie zamierza walczyć z wojskami Tokugawy. W wyniku jego bezczynności do bitwy nie mogło również przystąpić 15 tysięcy żołnierzy dowodzonych przez Mori Hidemoto, ponieważ Hiroie zablokował im drogę.
-
Zamek Gujo Hachiman
Zamek Gujo Hachiman znajduje się na górze Hachiman o wysokości 350 metrów, w pobliżu miejsca, gdzie łączą się rzeki Yoshidagawa i Kodaragava, a także niedaleko rzeki Nagaragawa. W okresie Sengoku obszar ten miał ogromne znaczenie strategiczne: znajdował się na ważnym skrzyżowaniu szlaków łączących prowincję Mino na południu z Morzem Japońskim na północy, a także prowincję Hida na wschodzie z prowincją Echizen na zachodzie.
